Rensa Gayrimenkul Bilgi Bankası
Kiracı olmak yalnızca kira bedelini ödeme sorumluluğu doğurmaz; konutun sözleşmeye uygun teslim edilmesinden depozitonun korunmasına, yasal kira artışından mahremiyete ve tahliye sürecine kadar çeşitli haklar da sağlar. Bu hakların sağlıklı kullanılabilmesi için kira sözleşmesinin, teslim tutanağının, ödeme belgelerinin ve taraflar arasındaki önemli yazışmaların düzenli saklanması gerekir.
Kira ilişkisi iki tarafa da borç ve hak yükler. Kiraya veren evi kullanıma elverişli tutmakla; kiracı ise kira bedelini zamanında ödemek, evi özenle kullanmak ve önemli arızaları gecikmeden bildirmekle yükümlüdür. Bir hakkın bulunması, diğer yükümlülüklerin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
| Kiracının temel hakkı | Kiracının karşılık gelen sorumluluğu |
|---|---|
| Konutun sözleşmeye uygun ve kullanılabilir teslim edilmesini istemek | Teslim anındaki durumu kontrol etmek, kusurları tutanağa yazmak ve evi özenle kullanmak |
| Gerekli onarımın yapılmasını istemek | Arızayı gecikmeden bildirmek ve gerekli çalışmalara makul ölçüde erişim sağlamak |
| Yasal sınırlara uygun kira artışı | Geçerli kira bedelini kararlaştırılan tarihte, ispatlanabilir yöntemle ödemek |
| Mahremiyet ve konutu huzur içinde kullanma | Komşulara ve apartman düzenine saygılı davranmak |
| Depozitonun kanuna uygun korunması ve şartları oluştuğunda iadesi | Evi olağan kullanımdan doğan eskime dışında sözleşmeye uygun biçimde geri vermek |
| Yalnızca yasal sebepler ve usullerle tahliye edilme | Sözleşme, kanun ve geçerli bildirim sürelerine uymak |
Aşağıdaki hakların kapsamı konutun durumu, sözleşme hükümleri, bildirimler ve somut olayın özelliklerine göre değişebilir. Özellikle kira bedelinin düşürülmesi, sözleşmenin feshi, tahliye ve tazminat gibi sonuç doğuran işlemlerde profesyonel hukuki görüş alınmalıdır.
Kiraya veren, kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etmek ve kira süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür. Anahtarın verilmiş olması tek başına yeterli değildir; konutun kararlaştırılan kullanım bakımından fiilen kullanılabilir olması gerekir.
Su sızıntısı, ciddi rutubet, elektrik veya tesisat arızası, ısınma sisteminin çalışmaması gibi kullanımı etkileyen sorunlar kiraya verene yazılı ve ispatlanabilir biçimde bildirilmelidir. Sorunun niteliğine göre kiracı onarım, ayıp oranında kira indirimi, zararının giderilmesi veya önemli ayıpta sözleşmenin sona erdirilmesi gibi kanuni haklara sahip olabilir.
Türk lirası üzerinden belirlenen konut ve çatılı işyeri kiralarında yenileme dönemine ilişkin artış anlaşması, Türk Borçlar Kanunu’nun öngördüğü TÜFE sınırını aşamaz. Sözleşmeye daha yüksek bir oran yazılmış olması, emredici kanuni sınırı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle istenen güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. Güvence para veya kıymetli evrak ise kanunda belirtilen bankada saklama yöntemi uygulanmalıdır. Depozito, ev sahibinin gerekçesiz biçimde kullanabileceği ek gelir değildir.
Mülkiyet hakkı, kiraya verene kiracının kullanımındaki eve istediği zaman girme yetkisi vermez. Onarım, bakım, satış veya yeniden kiralama amacıyla gösterim gerektiğinde uygun zamanlama yapılmalı, kiracı önceden bilgilendirilmeli ve kiracının menfaatleri gözetilmelidir.
Kiralanan taşınmaz el değiştirirse yeni malik genel kural olarak mevcut kira sözleşmesinin tarafı olur. Tapu devri, kiracının aynı gün evi boşaltması gerektiği anlamına gelmez. Yeni malikin kanundan doğan ihtiyaç sebebiyle tahliye hakkı varsa bunun da belirli bildirim, süre ve dava koşulları bulunur.
Belirli süreli konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar. Kiraya veren, yalnızca sözleşmede yazan sürenin dolmasına dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez; kanundaki özel sebepler ve süreler saklıdır.
Kira borcu, ihtiyaç, yeniden inşa, yazılı tahliye taahhüdü veya kanunda düzenlenen başka bir neden ileri sürülse bile tahliye kendiliğinden gerçekleşmez. Kiraya veren kilit değiştirme, eşyaları çıkarma veya temel hizmetleri kesme gibi fiilî yöntemler yerine kanuni bildirim, icra ve dava yollarını kullanmalıdır.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Özellikle kira bedelinin zamanında ödenmemesi hâlinde ceza şartı veya sonraki kiraların tamamının birden muaccel olacağına ilişkin kayıtlar geçersizdir.
Kiracı sözleşmenin, teslim tutanağının ve yaptığı ödemelerin kanıtını saklayabilir ve karşı taraftan imzalı nüsha isteyebilir. Kira, depozito ve aidat ödemelerinin birbirinden ayrılan açıklamalarla izlenebilir yöntem üzerinden yapılması olası uyuşmazlıklarda önem taşır.
Vergi, zorunlu sigorta, günlük kullanım gideri, olağan temizlik-bakım, ortak alan işletme gideri ve mülkiyete ilişkin büyük yenileme aynı nitelikte değildir. Kimin hangi giderden sorumlu olduğu kanun, kira sözleşmesi, kat mülkiyeti kuralları ve giderin gerçek niteliği birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Kiracı; onarım, kira bedeli, depozito, tahliye veya sözleşme uyuşmazlığında delillerini koruyarak arabuluculuk, icra veya dava gibi uygun hukuki yollara başvurabilir. Kira ilişkisinden doğan pek çok uyuşmazlıkta dava öncesi arabuluculuk şartı bulunduğu unutulmamalıdır.
Kira artışı, yeni bir takvim yılı başladığında değil, sözleşmenin yenileme döneminde gündeme gelir. Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesine göre yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak artışa ilişkin anlaşma, bir önceki kira yılındaki tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir.
Tarafların artış anlaşması TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını aşamaz. Sözleşmede artış hükmü yoksa hâkim, kiralananın durumunu gözeterek yine bu üst sınırı aşmayacak biçimde hakkaniyete göre bedeli belirleyebilir.
Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde hâkim; TÜFE değişimini, kiralananın durumunu, emsal kira bedellerini ve hakkaniyeti birlikte değerlendirerek yeni kira bedelini belirleyebilir. Bu, ev sahibinin tek taraflı olarak istediği rakamı geçerli kıldığı anlamına gelmez.
Depozito, ödenmemiş kira veya yan giderler ile kiracının sorumluluğundaki olağan dışı zararlar için güvence sağlar. Peşin kira, emlak hizmet bedeli ve depozito birbirinden farklı ödemelerdir; sözleşmede ve ödeme açıklamalarında ayrı gösterilmelidir.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında güvence tutarı üç aylık kira bedelini aşamaz.
Güvence para ise kiraya verenin onayı olmaksızın çekilemeyecek vadeli tasarruf hesabına; kıymetli evrak ise bankaya depo edilmelidir.
Kesinti iddiası borç, zarar, teslim tutanağı, fotoğraf, fatura ve benzeri somut belgelerle ilişkilendirilmelidir.
Kiracının olağan ve sözleşmeye uygun kullanımından doğan eskime ile kiracının kusuruyla oluşan zarar aynı değildir. Çıkışta anahtar teslim tutanağı düzenlenmesi, sayaçların ve evin durumunun tarihli fotoğraflarla kayda alınması depozito uyuşmazlığını azaltır. Ayrıntılı süreç için depozito iadesi ne zaman yapılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Her arıza aynı hukuki sonucu doğurmaz. Sorunun teslim anında mevcut olup olmadığı, kullanım üzerindeki etkisi, kimin kusuruyla oluştuğu, kiraya verene ne zaman ve nasıl bildirildiği önemlidir. Kiracı, fark ettiği önemli ayıbı gecikmeden bildirmelidir; aksi hâlde büyüyen zarardan sorumlu tutulabilir.
| Durum | İlk yapılması gereken | Gündeme gelebilecek hak |
|---|---|---|
| Kombi, elektrik, su veya tesisat arızası | Güvenliği sağlayın, tarihli fotoğraf/video alın ve yazılı bildirim yapın. | Arızanın nedeni ve sorumluluğa göre onarım talebi |
| Rutubet, küf veya su sızıntısı | Kaynağın belirlenmesi için teknik inceleme isteyin; sorunun büyümesini önleyin. | Ayıbın giderilmesi, şartları varsa indirim veya zarar talebi |
| Kullanımı ciddi biçimde engelleyen önemli ayıp | Kiraya verene uygun süre tanıyan ispatlanabilir bildirim gönderin. | Somut şartlara göre onarım, indirim, tazminat veya fesih |
| Kiracının kullanım hatasından doğan hasar | Daha fazla zarar oluşmasını engelleyin ve kiraya vereni bilgilendirin. | Genellikle onarım sorumluluğu kiracıya ait olabilir. |
| Acil tehlike veya büyük zarar riski | Can ve mal güvenliğini önceleyin; ilgili acil birimlere ve kiraya verene ulaşın. | Olayın niteliğine göre zorunlu müdahale ve zarar talepleri |
Türk Borçlar Kanunu’na göre kira sözleşmesi kurulduktan sonra kiralanan el değiştirirse yeni malik kira sözleşmesinin tarafı olur. Bu nedenle satış ilanı verilmesi, tapu devri yapılması veya yeni malikin evi kullanmak istemesi mevcut kira ilişkisini aynı anda sona erdirmez.
Yeni malik; kendisi, eşi, altsoyu, üstsoyu veya kanunen bakmakla yükümlü olduğu kişiler için konut ya da işyeri ihtiyacı ileri sürebilir. Ancak bu talep otomatik tahliye yaratmaz; Türk Borçlar Kanunu’ndaki yazılı bildirim ve dava sürelerine uyulması, ihtiyacın gerçek ve samimi olması gerekir.
Kiracı, kira süresince konutu sözleşmeye uygun biçimde kullanma ve mahremiyetini koruma hakkına sahiptir. Ev sahibinin yedek anahtarının bulunması, haber vermeden eve girebileceği anlamına gelmez. Öte yandan kiracı da gerekli onarım, zararın önlenmesi veya satış/yeniden kiralama için zorunlu ölçüde yapılacak gösterimlere makul koşullarda katlanmakla yükümlüdür.
| Talep | Uygun yaklaşım | Uygun olmayan yaklaşım |
|---|---|---|
| Arıza veya bakım | İşin nedeni, usta bilgisi, tarih ve saat önceden kararlaştırılır. | Haber vermeden anahtarla içeri girmek |
| Satış için gösterim | Makul sıklık ve süreyle, kiracının uygunluğu gözetilerek randevu oluşturulur. | Her gün, uzun saat aralıklarında veya habersiz aday getirmek |
| Yeniden kiralama için gösterim | Sözleşmenin sona ermesine yakın, ölçülü ve planlı gösterim yapılır. | Kiracının özel yaşamını veya güvenliğini ihlal eden çekim ve ziyaret |
| Acil tehlike | Can ve mal güvenliğini koruyacak ölçüde acil müdahale ve yetkili birimlerle iletişim | Acil durum gerekçesini olağan kontroller için sürekli kullanmak |
Tarafların gösterim günleri, anahtar kullanımı, fotoğraf çekimi ve iletişim yöntemini baştan yazılı olarak belirlemesi anlaşmazlığı azaltır. Kiracının özel eşyalarının ve kişisel verilerinin görülebildiği fotoğraf veya videolar açık rıza olmadan ilanlarda kullanılmamalıdır.
Ev sahibinin “sözleşme bitti”, “evi sattım” veya “kirayı düşük buluyorum” demesi tek başına hemen tahliye sonucunu doğurmaz. Tahliye sebepleri ve izlenecek yollar kanunda düzenlenmiştir. Her sebebin bildirim, süre, delil ve başvuru koşulları farklıdır.
Kira veya yan gider borcunun ödenmemesi, uygun ihtar ve süreler sonunda tahliye sürecine yol açabilir. Aynı kira yılı içindeki haklı ihtarlar da kanuni şartları oluştuğunda dava sebebi olabilir.
Kiraya verenin veya kanunda sayılan yakınlarının gerçek ve samimi konut/işyeri ihtiyacı ya da esaslı onarım, genişletme, değiştirme ve yeniden inşa hâlleri dava konusu olabilir.
Kiralananın tesliminden sonra verilen geçerli yazılı tahliye taahhüdü, özen borcunun ağır ihlali veya kanunda düzenlenen başka durumlar tahliye sürecini gündeme getirebilir.
Tahliye sebeplerinin kapsamı için kiracı hangi sebeplerle evden çıkarılabilir? içeriğimizi; sözleşme öncesi kontroller için kira sözleşmesi imzalarken dikkat edilmesi gereken maddeler rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kiracı evi sözleşmede kararlaştırılan süreden önce geri verirse, kira sözleşmesinden doğan borçları kiralananın benzer koşullarla yeniden kiraya verilebileceği makul süre boyunca devam edebilir. Kiracı, kiraya verenden kabul etmesi beklenebilecek, ödeme gücüne sahip ve kira ilişkisini devralmaya hazır yeni bir kiracı bulursa sorumluluğu daha erken sona erebilir.
Kiracı haklarının korunması için kiracının kendi yükümlülüklerini de düzenli yerine getirmesi gerekir. Özellikle ödeme, bildirim ve teslim belgeleri sonradan çıkabilecek uyuşmazlıklarda belirleyici olabilir.
Öfkeyle ödeme kesmek, kilit değiştirmek, sosyal medyada kişisel bilgi paylaşmak veya yalnızca sözlü görüşmelere güvenmek uyuşmazlığı büyütebilir. Sorunun türüne göre aşağıdaki belge odaklı sıra izlenebilir.
1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkların önemli bölümünde dava açılmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri gibi kanuni istisnalar bulunduğundan, hangi yolun uygulanacağı somut dosya üzerinden belirlenmelidir. Arabuluculuk hakkında güncel bilgi için Adalet Bakanlığı açıklaması incelenebilir.
Kiralama öncesinde doğru soruları hazırlamak için kiracıların ev sahibine sorması gereken sorular kontrol listesinden yararlanabilirsiniz.
Hayır. Türk lirası üzerinden belirlenen yenileme dönemi kira artışı, Türk Borçlar Kanunu’nun 344. maddesindeki sınırları aşamaz. Genel kural TÜFE’nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranıdır. Beş yılı aşan kiralarda mahkeme yoluyla emsal, taşınmazın durumu ve hakkaniyet de değerlendirilebilir.
Hayır. Geçici yüzde 25 sınırı 2 Temmuz 2023 ile 1 Temmuz 2024 arasında yenilenen konut kiraları için uygulanmış ve süresi sona ermiştir. Güncel genel sınır, sözleşmenin yenileme dönemine denk gelen TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranıdır.
Genel olarak hayır. Belirli süreli konut ve çatılı işyeri kirasında kiracı, sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirim yapmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar. Kiraya veren yalnızca sürenin bittiğini ileri sürerek sözleşmeyi sona erdiremez; kanuni tahliye sebepleri ve on yıllık uzama dönemiyle ilgili özel hükümler saklıdır.
Hayır. Satış mevcut kira sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez; yeni malik genel kural olarak sözleşmenin tarafı olur. Yeni malikin gerçek ve samimi konut veya işyeri ihtiyacı varsa kanundaki bildirim, bekleme ve dava sürelerine uyması gerekir.
Yedek anahtar veya mülkiyet hakkı, ev sahibine olağan koşullarda habersiz giriş yetkisi vermez. Gerekli onarım ve satış/yeniden kiralama gösterimleri önceden haber verilerek, makul zamanda ve kiracının menfaatleri gözetilerek planlanmalıdır. Acil tehlikeler somut durumlarına göre ayrıca değerlendirilir.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kararlaştırılan güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. Para olarak verilen güvence için kanunda bankada saklama yöntemi düzenlenmiştir.
Hayır. Kesinti; ödenmemiş borç veya kiracının sorumluluğundaki zararla bağlantılı olmalı ve somut biçimde açıklanabilmelidir. Olağan kullanımdan doğan eskime doğrudan kiracı zararı sayılmaz. Başlangıç ve çıkış teslim tutanakları, fotoğraflar ve faturalar önemlidir.
Arızanın nedeni belirleyicidir. Cihazın yaşı, esaslı arıza veya kiracının kusurundan kaynaklanmayan sorunlar ile olağan bakım ve kullanım hatası aynı değerlendirilmez. Kiracı sorunu gecikmeden bildirmeli; teknik rapor, bakım kaydı ve kira sözleşmesi birlikte incelenmelidir.
Belirli şartlarda mümkün olabilir; ancak kiraya verene bildirim, uygun süre, ayıbın sorumlusu ve masrafın gerekliliği önemlidir. Tek taraflı ve belgesiz mahsup, eksik kira iddiasına yol açabilir. İşlem öncesinde hukuki görüş alınmalıdır.
Her aidat kalemi aynı değildir. Günlük kullanıma ve ortak hizmetlere ilişkin işletme giderleri ile mülkiyete, esaslı onarıma veya yenilemeye ilişkin giderler ayrılmalıdır. Kira sözleşmesi, kat mülkiyeti mevzuatı, apartman kararı ve giderin gerçek niteliği birlikte değerlendirilmelidir.
Kira sözleşmesi genel olarak yalnızca yazılı yapılınca geçerli olan bir sözleşme değildir; sözlü kira ilişkisi de kurulabilir. Ancak başlangıç tarihi, kira bedeli, depozito ve özel şartların ispatı zorlaşır. Dekont, yazışma, abonelik ve teslim belgeleri korunmalı; mümkünse ilişki yazılı sözleşmeyle netleştirilmelidir.
Kiracı ödemeyi tamamen bırakmamalı; ödeme girişimini ve ret durumunu belgelemelidir. Doğru ödeme veya tevdi yöntemi somut olaya göre belirlenebileceğinden gecikmeden hukuki destek alınmalıdır. Tek başına elden ödeme veya açıklamasız transfer ispat sorununa yol açabilir.
Her durumda sözleşme sonuna kadar tüm kiraların ödeneceği söylenemez. Kiracının borçları, konutun benzer koşullarla yeniden kiraya verilebileceği makul süre boyunca devam edebilir. Uygun ve ödeme gücüne sahip yeni kiracı önerilmesi veya evin daha erken kiralanması sorumluluk süresini etkiler.
1 Eylül 2023’ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan birçok uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri gibi istisnalar vardır. Başvurulacak yol uyuşmazlığın türüne göre belirlenmelidir.
Kira hukuku; kanun değişiklikleri, sözleşme tarihleri ve mahkeme uygulamaları nedeniyle güncel kaynaklardan takip edilmelidir. Bu rehber hazırlanırken temel alınan başlıca resmî kaynaklar aşağıdadır.
Rensa Gayrimenkul; kiralık taşınmazın özelliklerinin, ödeme koşullarının, depozitonun, teslim tutanağının ve tarafların beklentilerinin sözleşme öncesinde açıkça değerlendirilmesine yardımcı olur. Güncel portföyümüzü inceleyebilir veya kiralama süreci hakkında ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut bir uyuşmazlığa yönelik görüş niteliği taşımaz. Kira artışı, ayıp ve onarım, depozito, erken çıkış, tahliye taahhüdü, ihtiyaç nedeniyle tahliye, arabuluculuk ve dava süreleri; sözleşmeye, belgelere, tarihlere ve güncel mevzuata göre farklı sonuç doğurabilir. Hak kaybı yaşamamak için işlem yapmadan önce resmî kaynakları kontrol edin ve alanında uzman bir hukukçudan görüş alın.